2

2. Unuaj observoj pri la efiko de LOI

2.1 Observoj en la elementa lernejo okaze de la Paderbornaj eksperimentoj.

La eksperimentoj realigitaj en Paderborn unue per pilotklaso ekde la februaro 1975, poste per novaj grupoj da lernantoj ekde la septembro de la sama kaj de la sekvaj jaroj (do komence de öiu nova lerneja jaro), havigis unuajn spertojn, kiuj estis parte antaüvideblaj.

1. La lernentuziasmo estis granda. Tion kaüzis plej probable (a) la deziro, lerni "sekretan lingvon" - do la instruayo L -, (b) la uzado de aüdvida perilo M, de la instruaütomato "Robbimat".

2. La stimula efiko de la perilo M jam dum malmultaj semajnoj reduktiäas. Necesas äin kompensi per novtipaj variayoj en la instruprogramo B por ke ekestu nova lernmotivigado. Tian novtipan t.n. "estetikan" (ne eninstruayan) informon oni ekz. havigis per ekuzado de koloroj nur en la 7-a leciono.

3. Ankaü la stimula efiko de la instruayo L post kelkaj semajnoj reduktiäas. Necesas per ludiga aplikado krei novan lernmotivigadon. Tio sukcesis per frua enplekto de facilaj infankantoj en ILo kaj de lernludoj - ekzemple per puzloj faritaj el la ilustritaj vokabloj de la "Eüropa Kalendaro". (Vd. bildon 2.1 el Frank-Böhringer, 1977-1983, por la instruayo dokumentita en la studlibro de Korte, 1972. Nova realigo vd. bildon 2.2 el Barandovská, 1996, por la modifita instruayo prezentita en Formaggio, 1994, kaj instrata nuntempe en Italio ekde la tiea oficialigo de LOI en la jaro 1993 [vd. Barandovská, 1996, p. 107]). Poste oni iniciatis simplan infankorespondadon per interqanäo de bildkartoj kun eksterlandaj LOI-klasoj.

4. Dek vokabloj novaj dum duobla horo ne estas troa postulo al la infanoj. La "Eüropa Kalendaro" en sia unua formo (vd. la ses eldonoj aperintaj inter 1977 kaj 1983) prezentis öiutage po unu vokablo (precipe bildigeblaj "enhavvortoj" - substantivoj, adjektivoj, verboj, adverboj, sed ankaü pronomoj kaj kelkaj prepozicioj) kaj öiusemajne frazon kun malmultaj "struktur-vortoj" (tio, estas, kio, kaj, ...) pli-malpli konforme al la sinsekvo de la instruayo en la unuopaj LOI-lecionoj. La libreton de Korte, 1972, enhavas 40 lecionoj kun mezume ö. 15 novaj vokabloj; starigante la aüdvidan instruprogramon oni tial disigis öiun Korte-lecionon en du programlecionojn en la amplekso de po ö. 20 minutoj. Öiu duobla instruhoro (90 minutoj) komencis per tia programleciono enhavanta po 5 - 10 novajn vokablojn.

Bildo 2.1: Paäo por la tria semajno el "Eüropa Kalendaro 1979"

Bildo 2.2: Paäo por la tria semajno el "Eüropa Kalendaro 1997/98"

5. La spertita lernfacileco de ILo bremsas la kutiman reduktiäon de la lernentuziasmo. La sperton, ke la instruayo estas facile lernebla, kaüzas la fakto, ke la lerntempo necesa, äis kiam la lernanto estos akirinta novan elementon memstare aplikeblan, estas - pro la jenaj tri konstruprincipoj de la planlingvo ILo - aparte mallonga:

ILo ne enkondukas vortojn aü gramatikajn regulojn, kiuj ne estas necesaj por la komunikado. - Äi, ekzemple, do ne nur (kiel la Angla kaj la Germana) qparas nedifinan artikolon en la pluralo sed ankaü en la singularo, rezignas pri gramatika genro, uzante (kiel la Angla) en la singularo kiel en la pluralo nur unu difinan artikolon ("la"), kaj realigas la konjugacion de la verboj nur per la pronomoj, ne ankaü per qanäo de la gramatika finayo (ILo: mi lernas, vi lernas, ... , ili lernas).
ILo strikte evitas esceptojn. - Ne ekzistas do ekzemple ortofoniaj aü ortografiaj problemoj: la vorto estas prononcenda kiel sinsekvo de la senambiguaj prononcmanieroj de la unuopaj literoj, kaj la akcento estas öiam sur la antaülasta silabo.

ILo aplikas la nekontestitan^* bazan principon de la redundanco-teorio de Felix von Cube (1961), laü kiu la vortoj konsistas el malpli da lernenda informo, se vorto ne estas ajna sinsekvo da literoj sed sinsekvo de mallongaj vortpartoj el difinita repertuaro, al kiu ne apartenas öiu mallonga sinsekvo da literoj. - Tiun principon evidentigas ekzemple la t.n. "tabelvortoj" (Bildo 2.3). Temas pri subsistemo el 10 5 = 50 vortoj kombinitaj el (semantike difinitaj) 10 komencayoj + 5 finayoj = 15 vortpartoj, per kies lernado öiuj 50 tabelvortoj estas (pro t.n. "transfero") kunlernataj.

Anfang	Endung	- u Person; ben. Sache	-o unbenannte Sache	-om Menge	-a Eigen-schaft	-al Grund	-am Zeit	-e Ort	-el Art und Weise	-en Richtung	-es Besitz
?	ki- Frage	kiu welcher, wer	kio was	kiom wieviel	kia wie	kial warum	kiam wann	kie wo	kiel wie	kien wohin	kies wessen
	ti- Hinweis	tiu dieser, der	tio das	tiom soviel	tia so(lch)	tial darum	tiam dann	tie dort	tiel so	tien dorthin	ties dessen
_	neni- Negation	neniu niemand	nenio nichts	neniom (gar) nichts	nenia keinerlei, kein	nenial aus keinem Grund	neniam nie(mals)	nenie nirgends	neniel keines-wegs	nenien nirgend- wohin	nenies nieman-des
	i- Existenz	iu (irgend) jemand	io (irgend) etwas	iom etwas (davon)	ia irgend- welch	ial aus irgend-einem Grund	iam irgend-wann	ie irgendwo	iel irgendwie	ien irgend-wohin	ies irgend jemandes
	öi Totalität	öiu jeder	öio jede Menge	öiom alles	öia jederlei	öial aus jedem Grund	öiam immer	öie überall	öiel auf jede Weise	öien überall hin	öies jeder- manns

En la fakliteraturo forte disputata (unue de Eckel, 1964) estas la inversa, pli äenerala aserto de la redundanco-teorio, laü kiu oni povas öiam redukti la lernendan informon, se oni nur disigas ajnajn lernendajn vortojn en duopojn aü triopojn da literoj kaj lernas la vorton kiel (malpli longan) sinsekvon de tiuj vortpartoj anstataü kiel sinsekvon de literoj. Tiun sciencan disputon dokumentis Lánský kaj Polák (1977).

Bildo 2.3: La tabelvortoj de ILo.

La tri finayoj -am, -en kaj -om ekz. signifas respektive tempon, direkton kaj kvanton, la tri komencayoj ki-, ti- kaj öi- demandas konkretigon de la finaye aludita kategorio, respektive montras al konkretigo resp. asertas äeneralan validecon por öiuj konkretigoj. Lerninte tiujn ses elementojn, germana lernanto konas pasive kaj aktive la naü vokablojn kiam (wann), kien (wohin), kiom (wieviel), tiam (dann), tien (dorthin), tiom (soviel), öiam (immer), öien (überallhin), öiom (jede Menge). Lerninte 4 + 4 = 8 vortpartojn oni povas 4 4 = 16 vortojn memstare konstrui aü komprencele analizi; kaze de 5 + 5 = 10 partoj jam temas pri 5 5 = 25 vokabloj. Tute äenerale la akirita vortprovizo kreskas rimarkeble akcelerite kun la nombro da lernitaj vortpartoj, kio estas forta motivo daürigi la lernadon. (Komparu: Al la vortfarado por perfekta öiutaga lingvo sufiöas en Ilo ö. 4000 vortpartoj, por la starigo ankaü de la fakvortprovizo de öiuj fakoj kune la "Plena ilustrita vortaro" [1970] enhavas 15.250 vortpartojn - anstataü la po kelkcent mil vortojn ampleksaj germana, angla, franca, itala kaj rusa vortprovizoj.) Por ke sufiöu dum fremdlingva (ne faklingva) legado seröi en la vortaro nur öiun 13an tekstvorton ("token"), t.e. por ke oni senpere komprenu 93%n de la teksto (kio veras nur öe progresintoj), oni devas esti lerninta kaze de ILo la 1000 plej oftajn "types" (= vortarelementojn), kaze de la Angla preskaü la trioblon. Se nur öiu 33a tekstvorto necesigu seröadon (kio bezonigas tiom bonan lingvokompetentecon, ke sen seröado 97% estas kompenataj), tiam oni bezonas ö. 1400 ILo-vortpartojn sed 4600 anglajn vortojn; tio estas preskaü la kvarobla investo je vokablolernado (bildo 2.4.)

Bildo 2.4: Lingvostatistika komparo de la lernfacileco de ILo kun la Angla. (Kalkulite el Setälä, 1960)

6. Ekestas öe la LOI-partopren-antoj qato de la plurlingveco kaj intereso ankaü por geografio (Meder, 1978) Tion oni eksplicite estis celinta per la "Eüropa Kalendaro", sed krome ankaü la jam menciita korespondado kun alilingvanaj infanoj probable kontribuis al tiu efiko.		6. Bei den Sprachorientierungsschülern entsteht eine Wertschätzung der Mehrsprachigkeit und Interesse auch für Geographie (Meder, 1978). Dies wurde mit dem "Europakalender" ausdrücklich bezweckt, dürfte aber zusätzlich auch durch die schon erwähnte Korrespondenz mit sprachausländischen Kindern gefördert worden sein.
7. Ne kontentige estis la spertoj faritaj rilate la lernmedion S dum la lerneja eksperimento kun LOI laü la Paderborna modelo. La maloportuna lokigo je la rando aü ekster la lerneja horaro kaj tutäenerale la fakto, ke LOI postulis aldonajn studhorojn, dum kiuj la nepartoprenintoj äuis liberecon, kondukis al primokoj fare de öi tiuj. Aldoniäis la malkaqa nekompreno de kelkaj instruistoj ("Estus pli saäe, se vi lernus la Anglan! ILon ja neniu parolas!"). Öio öi certe ne nur kaüzis öe kelkaj infanoj la emon öesi, sed ankaü malplialtigis la lernfavoron de aliaj.		7. Unbefriedigend waren die Erfahrungen hinsichtlich der Lernumwelt S beim Schulversuch mit dem SpOU nach dem Paderborner Modell. Die ungünstige Einordnung am Rande oder außerhalb des Schulstundenplans und ganz allgemein der Umstand, daß der SpOU zusätzliche Unterrichtsstunden erfordert, während welcher die Nichtteilnehmer frei haben, führte zu Spötteleien von ihrer Seite. Hinzu kam das zur Schau gestellte Unverständnis einiger Lehrer ("Es wäre vernünftiger, ihr würdet Englisch lernen! ILo wird doch nirgends gesprochen!"). Dies alles bewirkte nicht nur bei einigen Kindern die Abspringneigung, sondern senkte auch den Lerneifer anderer.
2.2 Transferobservoj en la mezlernejo (5a kaj 6a lerneja jaro) okaze de la eksperimentoj pri la Lingvo-Orientiga Instruado laü la Paderborna Modelo.		2.2 Transferbeobachtungen auf der Sekundarstufe (5. und 6. Schuljahr) bei den Versuchen mit dem Sprachorientierungsunterricht nach dem Paderborner Modell.
1. De la partoprenintoj en LOI laüprocente pli da infanoj ol de iliaj samklasanoj vizitis ekde la 5a lern-eja jaro la gimnazion aü la reallern-ejojn, kiuj prezentas pli da instruayo kaj strebas al pli altaj instruceloj Z ol la normala lernejo.		1. Von den SpOU-Teilnehmern besuchten prozentual mehr Kinder als von ihren Klassenkameraden ab dem 5. Schuljahr das Gymnasium oder die Realschule, die mehr Lehrstoff bieten und höhere Lehrziele Z anstreben als die Normalschule (d.h. die sog. Haupt- oder Volksschule).
2. Kiel prognozite, LOI havigis al la infanoj, kiuj en la normala lernejo komence de ilia 5a lerneja jaro eklernis la Anglan kiel unuan etnan fremdlingvon, "transferon", t.e. plifaciligon de la lernado. Tio montriäis en mezume pli bonaj "notoj". (La instruistoj ne sciis, kiu estis partopreninta en LOI. Ili do kredeble modifis la notojn nek puncele, nek rekompence.) Alia indiko estis, ke LOI-partoprenintoj eniris post la jarduono (ricevinte la intertempajn notojn) laüprocente malpli ofte en la subklason de tiuj, por kiuj oni devis redukti L kaj Z pro la nesufiöe sukcesa lingvolernado. La LOI-partoprenintoj, kiuj tamen eniris öi tiun subklason, montris la plej grandan diferencon en la mezuma noto kompare al la samsubklasanoj ne partopreninta en la LOI. (Rilate la metodon estas kritikende, ke lernejaj notoj, eö se ili estas koditaj per nombroj, apartenas nur al ordiga skalo. Sekve la kalkulo kaj la komparo de diferencoj, do ankaü de aritmoj [al kiuj laüdifine la diferencoj sumiäas al 0], havigas nur tre nefidindajn rezultojn pri la kompetenteco.) - La lernplifaciligo plej probable havis du tute diversajn kaüzojn: Lerninte ILo-vortojn, kiuj pli similas al la samsignifaj anglaj vortoj ol al la vortoj en la gepatra lingvo, la lernantoj almenaü pasive kunlernis tiujn anglajn vortojn. Ekzemplo: Germana infano, kiu lernis, ke "Vogel" tradukiäas en ILon per "birdo", kun alta probablo konjektas, ke la angla vorto "bird" signifas "Vogel". Ni parolos rilate öi tiun tipon de lernplifaciligo pri "enhava" aü "manifesta" transfero. Lerninte, ke en ILo transformiäas adjektivo en adverbon per anstataüo de la gramatika finayo -a per la gramatika finayo -e, infano rapide lernas transformi anglajn adjektivojn en adverbojn per aldono de "-ly" (kvankam li krome devas lerni, ke "goodly" estas korektenda en "well", "happyly" en "happily" ktp.). Ni parolos rilate öi tiun duan tipon de lernplifaciligo pri "struktura" aü "kaqita" transfero.		2. Wie vorausgesagt lieferte der SpOU den Kindern, die in der Normalschule am Anfang ihres 5. Schuljahrs mit Englisch als erster ethnischer Fremdsprache begannen, "Transfer", d.h. eine Lernerleichterung. Das zeigte sich in durchschnittlich besseren "Noten". (Die Lehrer wußten nicht, wer am SpOU teilgenommen hatte. Es ist also anzunehmen, daß sie ihre Noten weder zur Strafe noch zur Belohnung veränderten.) Ein anderes Anzeichen war, daß die Schüler, die am SpOU teilgenommen hatten, nach dem Schulhalbjahr (nach Erhalt des Zwischenzeugnisses) prozentual seltener in die Teilklasse jener gelangten, für welche wegen unzureichend erfolgreichem Fremdsprachenlernen L und Z reduziert werden mußten. Die vorherigen SpOU-Teilnehmer, die dennoch in diese Teilklasse ("B-Kurs") kamen, zeigten die größte Differenz in der Durchschnittsnote im Vergleich mit den Schülern der Teilklasse, die nicht am SpOU teilgenommen hatten. (Methodenkritisch ist anzumerken, daß Schulnoten, auch wenn sie durch Zahlen kodiert werden, nur auf Ordinalzahlniveau stehen. Berechnung und Vergleich von Differenzen, also auch von Mittelwerten [zu denen nach Definition die Summe der Differenzen 0 ist], liefern daher höchst unzuverlässige Ergebnisse über den Kenntnisstand.) - Die Lernerleichterung hatte höchstwahrscheinlich zwei völlig verschiedene Ursachen. Hatte ein Schüler ILo-Wörter gelernt, die den gleichbedeutenden englischen Wörtern mehr als denen der Muttersprache ähneln, dann lernte er jene englischen Wörter wenigstens passiv mit. Beispiel: Ein deutsches Kind, welches lernte, daß "Vogel" in ILo durch "birdo" übersetzt wird, vermutet mit hoher Wahrscheinlichkeit, daß das englische Wort "bird" "Vogel" bedeutet. Wir werden diese Art von Lernerleichterung "Inhalts-" oder "manifesten" Transfer nennen. Hat ein Kind gelernt, daß in ILo ein Adjektiv durch Ersetzen der grammatischen Endung -a durch die grammatische Endung -e in ein Adverb übergeht, wird es rasch englische Adjektive in Adverben durch Anfügen von "-ly" verwandeln lernen (obgleich es noch lernen muß, daß "goodly" zu "well", "happyly" zu "happily" usf. zu korrigieren ist.) Wir werden diesen zweiten Typ von Lernerleichterung "Struktur-" oder "latenten" Transfer nennen.
3. Partoprenintoj en LOI akiris en la 5a kaj 6a lernejaj jaroj mezume pli bonajn notojn en geografio. - Kaüzo certe estis la pli granda intereso stimulita per la eksterlanda korespondado kaj per la "Eüropa Kalendaro" uzita kiel lernilo.		3. Vorherige Teilnehmer am SpOU erlangten im 5. und 6. Schuljahr im Mittel bessere Noten in Erdkunde. - Ursache war sicher das größere Interesse, das durch die Auslandskorrespondenz und durch den als Lernmittel benutzten "Europakalender" geweckt worden war.
4. Ankaü en la gepatra lingvo (la Germana) atingis tiuj mezume pli bonajn notojn, kiuj en la elementa lernejo estis partoprenintaj en LOI. - Supozebla kaüzo de öi tiu transfero estas, ke la infanoj nekonscie estis lernintaj sian gepatran lingvon, kaj nur la kontrasto kun ILo konsciigis pri äeneralaj lingvo-strukturoj (diferenco inter unua, dua kaj tria gramatika persono, inter singularo kaj pluralo, inter adjektivoj kaj adverboj ktp.). Ilin la infanoj nun ankaü malkovris - kvankam alimaniere kodite - en sia gepatra lingvo. (Por germanaj infanoj lerni la diferencon inter adjektivo kaj adverbo, kiun germanaj vortoj ne videbligas, estas aparte faciligita per priokupo pri ILo.)		4. Auch in der Muttersprache (Deutsch) erlangten jene im Mittel bessere Noten, die in der Grundschule am SpOU teilgenommen hatten. - Als Ursache dieses Transfers ist zu vermuten, daß die Kinder ihre Muttersprache unbewußt gelernt hatten, und erst der Gegensatz zu ILo ihnen allgemeine Sprachstrukturen bewußt machte (den Unterschied zwischen einer ersten, zweiten und dritten grammatischen Person, zwischen Einzahl und Mehrzahl, zwischen Eigenschafts- und Umstandswörtern usf.). Sie entdeckte das Kind nun auch - wenngleich in anderer Kodierung - in seiner Muttersprache. (Für deutsche Kinder wird das Lernen des Unterschieds zwischen Adjektiv und Adverb, den deutsche Wörter nicht sichtbar machen, durch die Beschäftigung mit ILo besonders erleichtert.)
5. Kvankam apenaü je la komenco de la 5a lerneja jaro, sed ja meze en äi la partoprenintoj en LOI superis siajn samklasanojn eö en matematiko. La matematika instruayo konsistis en la disigo de entjeroj en primnombrojn kaj en la seröado de plej grandaj komunaj dividantoj de entjeroj. Tia strukturo similas al la diserigeblo de ILo kiel t.n. "aglutina lingvo" en vortpartojn.		5. Zwar kaum schon zu Beginn des 5. Schuljahrs, wohl aber in dessen Mitte zeigten sich die einstigen Teilnehmer am SpOU ihren Mitschülern sogar in Mathematik überlegen. Der Mathematiklehrstoff bestand in der Primzahlzerlegung ganzer Zahlen und im Suchen nach dem größten gemeinsamen Teiler ganzer Zahlen. Eine solche Struktur ähnelt der Zerlegbarkeit von ILo als sog. "agglutinierender Sprache" in Wortteile.
6. Kie la antaüa LOI montriäis en mezume pli bonaj notoj, kaj kie notoj estis donitaj al la samaj klasoj kaj meze, kaj fine de la 5a lerneja jaro, la diferenco al la nepartoprenintoj de LOI kreskis (bildo 2.5) - kaj tio des pli forte, ju malpli lernkapablaj estis la infanoj. Kiel por öiu pedagogia rimedo (kaj öiu medikamento) ankaü LOI des pli utilas, ju malpli facile la lernanto lernas (resp. ju malpli sana iu estas).		6. Wo der vorherige SpOU sich in besseren Notendurchschnitten zeigte, und wo denselben Klassen sowohl in der Mitte als auch am Ende des 5. Schuljahrs Noten erteilt wurden, wuchs die Differenz gegenüber jenen, die nicht am SpOU teilgenommen hatten (Bild 2.5) - und dies desto stärker, je weniger die Kinder lernfähig waren. Wie für jedes pädagogische Mittel (und jedes Heilmittel) ist auch der SpOU desto nützlicher, je weniger leicht der Schüler lernt (bzw. je weniger gesund jemand ist).

Bildo 2.5: Mezumaj notoj akiritaj en diversaj fakoj de lernantoj kun (+) aü sen (-) antaüa LOI meze kaj fine de la 5a lerneja jaro. (El Frank, 1980, p 98.)

2.3 Antaükibernetikaj konstatoj pri la propedeütika valoro de Ilo.

La Lingvo-Orientiga Instruado laü la Paderborna Modelo estis ekplanita en 1974. Äia fono estas la klerigkibernetika transferteorio eksplikota en la parto II de öi tiu libro. Sed jam pli frue diversaj pedagogoj, psikologoj kaj interlingvistoj konjektis kaj klopodis evidentigi, ke ILo havas propedeütikan valoron en la fremdlingvo-instruado, t.e., ke pli facilas la lernado de fremdaj etnaj lingvoj se unue estis lernita ILo.

Probable la plej multekosta kaj eble la plej frua, iom dokumentita eksperimento okazis inter 1928 kaj 1931 en Usono kadre de la aktivecoj de IALA (International Auxiliary Language Association), al kiu estis donacita konsiderinda kapitalo cele seröadon de la plej bona planlingvo. Sub la scienca kontrolo fare de la reputacihava usona psikologo Thorndike oni kreis paralelajn klasojn da 13jaraj usonoj lernantoj, kiuj devis lerni la Francan kiel unuan fremdlingvon. En la eksperimentklaso oni ne tuj instruis la Francan, sed anstataüe 2 -horojn semaje ILon. La kontrolklaso dume tuj eklernis la Francan. Post unu jaro de ILo-lernado ankaü la eksperimentklaso eklernis la Francan. Tiuj öi lernantoj tiom facile lernis, ke post duona jaro ili - spite la "kromvojon" faritan tra ILo - jam superis la kontrolklason. - Bedaürinde la detala dokumentado äis nun ne retroviäis. Resume raportas pri la IALA-eksperimento Eaton (1933).

Spite obstaklojn faritajn de la respondeca ministerio, la multjara lernejestro de la granda mezqtupa lernejo en Lancashire, Norman Williams, eksperimentis tie de 1948 äis 1964 pri la lernfacileco de ILo kaj la lernfaciligo de la Franca pro antaüa lernado de ILo. En tipografie modesta, dudekpaäa, dulingva teksto (vd. apendicon) li resumis siajn spertojn per jenaj konstatoj.

Williams dispartigis samaäajn infanojn en bonajn (A) kaj malpli bonajn (B) lernantojn kaj lernigis la bonajn lernantojn dum kvar jaroj (en la 11a, 12a, 13a kaj 14a vivjaro) la Francan öe plej bonaj fakinstruistoj, la malpli bonajn lernantojn öiusemajne en la sama amplekso nur dum unu jaro ILon: en la 11a, 12a, 13a aü 14a lernjaro la sukceso en la sama testo kreskis öe la A-klasoj pro la kreskanta lerntempo kaj ankaü pro la kreskanta matureco de 35% tra 38% kaj 56% al 69%. La sukceso de la diversaäaj B-klasoj estis 39% resp. 44% resp. 56% resp. 69%; la kreskon kaüzis ekskluzive la pli granda aäo. La testo konsistis por la A-klasoj el traduko de francaj frazoj; por la B-klasoj öi tiuj frazoj estis antaüe tradukitaj en ILon.La komparo de la rezultoj montras, ke ILo estas pli facile lernebla ol la Franca, kaj la diferenco kreskas kun la aäo (oni ja testis la 13- resp. 14-jarajn lernantojn de la Franca post 3 resp. 4 jaroj da lernado, la lernantojn de Ilo post nur unu jaro).

Post öiusemajne 5hora instruado de la Franca en la (pli bona) A-klaso kaj nur 3hora ILo-instruado en la B-klaso la B-klaso montris en la tradukado el la Angla en ILon mezume 46%an sukceson, la A-klaso, kiu tradukis la samon en la Francan, nur 29%an. La malpli facile lernantaj infanoj do lernas en malpli longa tempo ILon pli bone ol bone lernantaj infanoj la Francan.

Bildo 2.6 La tradukkompetenteco dum la lernado de la femdlingvo kreskas pro lerntempo kaj maturiäo, sed el ILo pli rapide ol el etna fremdlingvo. (Rezultoj de Williams)

3. Se la A-lernantoj kaj la B-lernantoj lernas dum unu jaro en la sama amplekso ILon kiel unuan fremdlingvon, kaj estas ambaü konfrontitaj al la traduktesto el ILo en la Anglan, tiam la sukceso de la A-lernantoj estas mezume 65%, la sukceso de la B-lernantoj mezume 39 - 40%. Lernante la samon L sub krome samaj kondiöoj fakte la A-lernantoj superas la B-lernantojn.

4. La klasoj de la 13jaraj lernantinoj kaj lernantoj estis tiel disdividitaj, ke la plej bonaj A-lernantoj estis instruataj en la Franca, la malpli bonaj A-lernantoj en ILo. La plej bonaj B-lernantoj ankaü ricevis instruadon en ILo, la malpli bonaj anstataüe kroman instruadon en la gepatra lingvo (la Angla). La fremdlingvoinstruado amplekis 5 horojn semajne. Öiuj lernantoj faris post 2 ½ jaroj teston pri la Angla. Kun distanco plej bone sukcesis pligrandigi sian kompetentecon tiuj A-lernantoj, kiuj estis lernintaj ILon. La B-lernantoj, kiuj lernis Ilon, pligrandigi sian superecon kompare kun la B-lernantoj, kiuj estis ricevintaj kroman instruadon pri la Angla. Relative malmulte progresis la A-lernantoj, kiuj uzis parton de la öiusemajna lingvoinstruado por la Franca. - ILo do havis transferon al la gepatra lingvo kaj öe bonaj kaj öe malpli bonaj lernantoj. (La pli bona testrezulto de la bonaj lernantoj ne nepre sekvas el pli granda transfero, sed el tio, ke la pli bonaj lernantoj pli rapide lernis dum la instruado pri la Angla.) La Franca kaüzas konsiderinde malpli fortan transferon.

5. La rezulto en la traduktesto el la Franca estis iomete malpli bona öe la lernantoj, kiuj estis lernintaj du jarojn la Francan kiel unuan fremdlingvon, kompare al tiuj, kiuj lernis dum la unua jaro ILon, dum la dua la Francan. ILo do kaüzas öe lernantoj kun la Angla kiel gepatra lingvo fortan transferon al la Franca. -

Bildo 2.7: La diferenco de la kompetenteco pri la gepatra lingvo kreskas (a) kun la lernkapablo : öe A2 pli ol öe B1, (b) pro uzado de parto de la lerntempo por la lernado de fremdlingvo, sed pli, se temas pri Ilo anstataü pri etna lingvo. (Rezultoj de Williams)

Setälä (1961) raportas skize pri antaükibernetikaj spertoj faritaj en Somero (Finlando) pri la lernplifaciligo de la Germana, kiun kaüzas la antaüa lernado de ILo öe finnaj lernantoj. Laükvante ekspluatebla dokumentado pri la eksperimentoj mankas.

Ekzercayoj

sama en