| Parto I: Fenomenologio
de la Lingvo-Orientiga Instruado 1. Enordigo de la Lingvo-Orientiga Instruado en la klerigspacon. |
| Analizante tion, kion signifas la germana vorto - malfacile tradukebla en ILon kaj en plurajn aliajn lingvojn - "Unterricht" (instru-situacio), Paul Heimann (1962, pj 415 sj) deiras |
| "fenomenologie de tio, kiel la
instrusituacio sin montras ,de si mem'. Tiam en nefakula lingvo oni povus
proksimume diri: en la lerneja instrusituacio evidente öiam temas
pri tio, iajn objektojn (lernokazojn) en certa intenco (por
celoj de la lernigado) kaj en certaj situacioj meti en la horizonton
de la ekkonado, emocio kaj agado de infanoj aü junuloj, utiligante
certajn metodojn kaj perilojn. ... "Öiu instrusituacio evidente estas konstruita tiel, ke enestas en äi la jenaj formale konstantaj, enhave variantaj elementaj strukturoj: tiaj kiaj koncernas intencajn, enhavajn, metodajn, la peril-dependajn, psikologiajn kaj situaciaj-sociajn-kulturajn trajtojn. ... "Konsiderante öi tiun formalan regulecon, ni parolas pri la intenceco, enhaveco, organiziteco de la metodoj, dependeco de la periloj kaj antropologia same kiel socikultura determiniteco de öiuj instrusituaciaj evoloj. Öiu analizo de instrusituacio do komencas taüge per eltrovo de öi tiuj, kategorie senambigue determineblaj strukturoj... ." |
| La kibernetika pedagogio (kler-igkibernetiko) transprenis öi tiun disigon en komponantojn (unue en Frank, 1965, p 18), äin äeneraligis trans la lernejan instrusituacion ankaü al la universitata instruado kaj la klerigado de plenkreskuloj, interpretis la ses "elementajn strukturojn" kiel dimensiojn de sesdimensia klerigspaco (aü "pedagogia spaco"), nome kiel komponantoj de instrusituacio tie reprezentata per punkto (bildo 1.1), donis al ili novajn nomojn kaj provis klarigi ilian kompletecon per la jena konsidero. |
Bildo 1.1: La dimensioj de la klerigspaco. (Laü
Frank / Meder, 1971, p 36, qanäite.)
| En la instrusituacio
okazas
- lernado fare de "lernsistemo" P, kaj tio ne sen helpo (t.e. ne "esplorante"), sed subtenate (t.e. kaüzite aü almenaü plifaciligite) per |
| - (stiranta aü regulanta) influo fare de lerniga sistemo Q, kies kondutmaniero B ("behavior") kaj materiaj aü informecaj (semiotikaj, speciale lingvaj) esprimiloj (perilo M) estas esencaj partoj de la instrusituacio; öi tiu krome estas |
| - enkadrigita en (naturan, teknikan, socian) lernmedion (S), kiu estas aldona fonto de eblaj influoj al la lernprocezo(bildo 1.2) |
| Bildo 1.2: Äenerala strukturo de la instrusituacio. (Laü Frank, 1984, p 24, qanäite.) |
| Se oni volus difini la nocion de instrusituacio nur surbaze de öi tiu disigo de la instrusituacio en komponantojn, la difino nek reliefigus öiujn esencajn komponantojn kaj estus tiusence ambigua, nek limigus kontentige la konsiderendajn eblojn de la realigo de öiu komponanto, do estus tro vasta. |
| La ambigueco konsistas en tio, ke nur la reala evoluo de la instrusituacio estas konsiderata, kiu povas havi diversajn sencojn. Universitata instrusituacio, en kiu docento prezentas al studentoj, yus akirintaj dum dudek horoj bazan ILo-kompren-kapablon, en ILo la sencon kaj esencon de la Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS) San Marino, povas havi la celon, prepari la studentojn al partopreno de studadsesio de AIS aü reliefigi organizan eblon de interkultura universitata pedagogio. Tiam la enhavo (instruayo L) estas la senco kaj esenco de AIS, la intenco (instrucelo Z) estas certa kompetenteco en la aplikado de la donitaj informeroj, kaj ILo apartenas al la (semiotika flanko de la) perilo M. Sed la celo povas ankaü konsisti en la ekzercado de la ILo-kompreno, plialtigante la efikon de la instrusituacio per motiviga priparolado de institucio, kiu ILon praktike uzadas. Tiam la instruayo L estas la parolata ILo, la instrucelo Z estas pli alta komprenkompetenteco, kaj la AIS-rilata temo produktigas ekzemplojn de la korekta uzado de prepozicioj, verbaj formoj ktp. apartenantaj al la metodo B. Öi tiu konstituigas la instrusistemon Q - kune kun la peril-tuto M (al kiu apartenas unue la voöo kaj aliaj "naturaj" esprimiloj de la docento, due tabulo, kreto kaj aliaj instruiloj kaj trie ankaü lerniloj de la studentoj, ekz. folio kun surlistigo de la tabelvortoj). Apartenas do al la kompleta priskribo de la instrusituacio - krom la realaj komponantoj P, Q = (B, M) kaj S - ankaü la du senco-komponantoj L kaj Z. |
| La troa vasteco de difino de la nocio instrusituacio, respektanta nur äiajn äis nun menciitajn trajtojn, konsistas en tio, ke äi ne limigus äin dis de |
| a) la dresadon de bestoj kaj la programadon de aütomatoj - tion ni ekskludas per la postulo, ke la (tiukaze "persona") lernsistemo P estu homa individuo, klaso de individidue lernantaj homoj aü grupo de homoj, kiuj inter si komuniku; |
| b) lernado subtenata senintence de Q pro sia konduto, - tion ni ekskludas per la postulo, ke Q intence kaüzas aü plifaciligas la lernadon de P, do (kaze de la "persona" aü rekta instruado) äin volas aü (kaze de la "nepersona", do "enobjektigita" - ekz. perkomputila aü per videosistemo realigita - instrusituacio) devas subteni. |
| Eksludante la kazojn
(a) kaj (b) ni do difinas:
"Instrui estas intenca kaüzado aü plifaciligado de lernprocezoj en homoj" kaj ni nomumas Q "instrusistemo" nur tiam, se äi tiusence instruas (nek dresas nek programas, kaj por homaj observantoj ankaü ne senintence fariäas "instrua"). |
| Tiel eblas difini la nocion "instrusituacio" kiel situacion de (persona aü enobjektigita) instrusistemo kaj persona lernsistemo en lernmedio (kiu eventuale krominfluas, öu äene, öu subtenante). La senco (L, Z) de la instrusituacio eniras öi tiun difinon per la intenceco, sen kiu Q ne estus instrusistemo. Öiu reala aü realigebla instrusituacio - ekzemple la Lingvo-Orientiga Instruado (LOI) - do estas difinita per la respondo al la jena sesopo da demandoj: kiel (laü kiu B) kio (kiu L) per kio (per kiu M) al kiu (P) öe kio (en kiu lernmedio S) kiucele (por kiu Z) estas instruata? La aro de öiuj sesopoj da respondoj, kiuj priskribas realan aü realigeblan instrusituacion, konstituas la enhavon de la nocio "instrusituacio" - nekonsiderante la antaühistorion de reale okazinta aü okazanta aü almenaü jam planita aü momente planata instrusituacio, aü la preparlaborojn necesajn, se oni volus realigi eblan instrusituacion. Öar el la vidpunkto de äia ekesto estas esenca dimensio de la trajtoj de instrusituacio - aldone al la "didaktikaj variabloj" ("klerig-variabloj" aü "klerigdimensioj") B, L, M, P, S kaj Z - ke äi ne okazas pro hazarda renkontiäo ekzemple de fakinstruisto kaj fake interesitaj samtablaj bierkonsumantoj en restoracio, sed estas almenaü organize, normale ankaü didaktike planita. |
| Organize planante oni antaüe difinas la geografian lokon (adreson, salonon), la tempon (daton, horon), la daüron (en minutoj) kaj (laü individua aü klasa nomo) la partoprenantojn inkluzive iliajn financajn kaj aliajn rajtojn kaj devojn. |
| Didaktike planante unuopan lecionon de realigota instrusituacio oni seröas laüeble precizan informon pri äia instrucelo Z kaj la aliaj eventuale preskribitaj klerigvariabloj - la t.n. "kondiöo-kampoj". Tiam oni decidas, kiel respondi al la demandoj rilate al la ne preskribitaj klerigvariabloj tiel, ke la instrusituacio estas realigebla. (Ekz. ne eblas instrui al [P:] blindulo [L:] ILon per [M:] projekciilo de diapozitivoj.) Unuopa leciono daüras kutime inter 20 kaj 120 minutojn, tiel, ke sufiöas la provizora memoro (storanta lernitayon por minutoj äis horoj) por lerni la instruayon tiom kiom tio estas per Z celita. - Instrusituacio sen tia "didaktika preparlaboro" nomitas "improvizita instrusituacio". Äi estas en lernejoj ne evitebla, se instruisto devas anstataüi neantaüvidite malsaman kolegon kun alia faka kompetenteco. |
| Se estas celite lerni pli da informo ol estus storebla en la provizora memoro, necesas plani tutan kurson kiel taüge ordigitan sinsekvon de unuopaj lecionoj, kaj zorgi, ke la lernado (per hejmaj taskoj kaj per ripetoj de informeroj en postaj lecionoj) okazu pere de la longdaüra memoro (storanta por monatoj äis jaroj). Öi tiu "makrodidaktika laboro" nomiäas "kursplanado" aü "konstruado de kurso". |
| Konsiderante ankaü
la nemalhaveblajn preparlaborojn tio, kion oni kutime kaj taüge nomas
"instrusituacio" difiniäas do jene:
Instrusituacio estas almenaü
organize planita situacio de (persona aü enobjektigita) instrusistemo
kaj persona lernsistemo en eventuale krom-influanta lernmedio. (Ne apartenas al la difino de la nocio "instrusituacio", ke instrusituacio ampleksas unu lecionon. Sed difinante certan instrusituacion necesas indiki, por kiu amplekso äi estas organize planita.) |
| La difino de instrusituacio supozas, ke jam estas klare, kion signifas "lerni". Oni ekkonas lernadon de sistemo kiel tia qanäo de öi tiu, kiu estas relative al celo aü valormezuro plibonigo de konduto. Ekzemploj: lernsistemo faras malpli da eraroj en fremdlingva diktayo (kognitiva lernado), aü evidentigas pli fortan senton de abomeno kontraü lingvodiskriminacio (afekcia lernado), aü pro noncas pli lerte fremdlingvan fonemon (psikomotora lernado). Sed homa lernado plejofte estas okazinta jam antaü ol äi estas rimarkata: äi do ne estas kondutqanäo sed potenciala kondutqanäo pro statqanäo de la lernsistemo tia, ke la lernsistemo reagos pli bone al ebla stimulo (t.e. en problemsituacio). |
| La lernsistemo P (persono,
personpluropo, äenerale: "psikostruk-turo") havas tri komponantojn
(dimensiojn de trajtoj), nome
- komplekseco (öu individuo, öu klaso kun kiom da lernantoj, öu grupo kun kiaj komunikadaj interrilatoj inter la grupanoj) - komenca stato (antaükonoj, komenca motiviteco inkluzive eventualajn lerncelojn) - transirleäaro de stato al stato (leäoj de la lernado, de la forgesado, de la laükvantaj kaj laükvalitaj qanäoj de la motiviteco). - |
Analizante krude la Lingvo-Orientigan Instruadon (speciale LOI "laü la Paderborna modelo") kvazaü punkton (B, L, M, P, S, Z) en la sesdimensia klerigspaco, oni ricevas la jenajn, ankoraü pliprecizigeblajn komponantojn: |
| P(LOI): klasoj de bazlernejanoj, kiuj aäas inter 8 kaj 10 jaroj (en la kazo de LOI laü la Paderborna Modelo la partopreno estis libervola). |
| Z(LOI): plifaciligo de la poste (en la mezqtupa lernejo) komenconta kutima fremdlingvoinstruado. |
| L(LOI): proksimume 400 de la proksimume 15.250 ILo-vortpartoj kaj 14 de la 16 klasikaj gramatikaj reguloj de ILo. |
| M(LOI): kaze de la Paderborna Modelo unue la aüdvida instruaütomato ROBBIMAT kun unuopaj respondiloj por öiu lernanto (bildo 1.3), tuj la instruisto kun siaj tradiciaj instruiloj. |
Bildo 1.3: Respondilo de la instruaütomato
ROBBIMAT, kiu estis uzita por la unuaj provoj pri LOI laü la Paderborna
Modelo. (El Richter 1969, p 61)
| B(LOI): por la enobjektigita instruado ö. 20-minuta instrupogramo laü la rekta metodo (t.e. uzante nur ILon) kun decidrespondoj (jes / ne) aü selektrespondoj (A, B, C, D), tuj poste ö. 70-minuta persona instruado laü tradicia metodo de (nerekta) fremdlingvoinstruado. |
| S(LOI): lerneja lernmedio (en la eksperimentcele realigita Paderborna modelo: je la fino aü la komenco de la matena horaro aü posttagmeze). |
Al la organizaj karakteriziloj apartenas i.a., ke LOI laü la Paderborna Modelo komencis en la februaro 1975, konsistis el 80 aüdvidaj lecionoj, de kiuj öiusemajne unu estis prezentita, estis science kontrolata fare de la kibernetika instituto de la siatempa landa esplorcentro FEoLL, necesigis fondi kiel organizan portanton, kiu i.a. zorgis pri la asekuro de la lernantoj, la "Societon pri Lingvolim-Transpaqa Eüropa Interkompreniäo (Eüropa Klubo)" kaj kostis al la lernantoj en öiu duona jaro (po 20 lecionoj) 30,- DM, de kiuj la duonon rericevis, kiel anticipe promesite, tiuj, kiuj persiste restis äis la fino de la dujara kurso.
sama en |
