15. La LOI en klerigpolitika kaj lingvopolitika perspektivo: pri la politika senpotenceco de la klerigscienco.

15.1 La rolo de LOI en la historio de la klerigkibernetiko.
La ekevoluigo de la Lingvo-Orientiga Instruado akcentas en la historia evoluo de la klerigkibernetiko la definitivan paqon al la tria qtupo de komplekseco: la paqon de la klerigteknologio al la klerigpraktiko. 
La klerigkibernetiko estas branöo de la antropokibernetiko; äi konstituigas öi ties komunikadkibernetikan branöon kune kun la informacipsikologio, la informaciestetiko kaj la lingvokibernetiko (vd. Frank / Franke, 1997, p 55 - 58). Kiel la kibernetiko entute äi apartenas al la nomotetaj sciencoj (vd. bildon 15.1) en la senco de la germana filozofo Wilhelm Windelband (1848 - 1915). Alie ol en la idiografaj sciencoj, al kiuj la nekibernetika klerigscienco estas plejgrandparte alordigebla, la nomotetaj sciencoj interesiäas pli pri äeneralaj leäoj ol pri historiaj unikayoj. Ili tiucele komencas sian esploron (kaj instruas sian rezultaron) laü la t. n. kartezia (aü analiza) metodo. Äin eksplicite proponis la franca filozofo René Descartes (1596 - 1650), dum kiam la itala fizikisto Galileo Galilei (1564 - 1642) donis per sia analizo de la falado la plej konatan imitatmodelon de äia aplikmaniero.
La kartezia metodo sekvas kvar bazajn principojn: 

1. pridubi öion nepruvitan,

2. disigi kompleksajn problemojn en dise pritraktendajn partojn,

3. pritrakti la problemojn en la sinsekvo de laüqtupe kreskanta malfacileco kaj

4. strebi al kompleta klasigo de öiuj ebloj.
La teorio de LOI plenumas la unuan principon, evitante la kutiman antaüjuäon, ke instruaymodeloj taügus nur por la didaktiko de natursciencoj, kaj ke planitaj lingvoj estus neniucele lernindaj. La duan principon ni aplikis jam en la unua öapitro, disigante laü la germana elementlerneja pedagogo Paul Heimann (1901 - 1967) la lingvo-orientigan instrusituacion en ses dise pritrakteblajn komponantojn, kaj eksplicite en la sepa öapitro, disigante la kaüzojn de la formo de la lernkurbo; ankaü la nekutima diferencigo inter manifesta kaj kaqita transfero estas tipa apliko de la kartezia metodo. Öi ties trian principon ni aplikis en la dekkvara öapitro per laüqtupa rekonstruado de la analizita, reala progreso de la lingvolernado el pli kaj pli da brikoj de nia modelo. La kvara principo instigis komence de la unua öapitro al la eksplicita provo evidentigi la kompletecon de la ses klerigdimensioj.


 


Bildo 15.1: La klasigo de la sciencoj, laü kiuj strukturiäas AIS.
 
En la evoluo de problempritrakto kadre de nomoteta scienco montriäas por öi tiu flanko de la scienco-klasigo de bildo 15.1 specifa) metoda paqkvinopo (pli detale priskribita en Frank, 1995, p 63 - 65).
1. La analizo kondukas al dise pritrakteblaj komponantoj.
2. Rekonstruante la originan fenomenon restos ignorataj komponantoj prijuäataj esti ne esencaj; kiel rezulto de la sintezo tiel ekestas komplete konata modelo.
3. La plisimpligo al modelo reduktas la konsiderendan informacion, tiel instigante al mezuranta pliprecizigo de la modelparametroj.
4. La laükvante precizigitaj modelparametroj taügas por roli en kalkulo, kiu ebligas prognozojn. Tiel plenumiäas principo (haviganta sencon al nomotetaj sciencoj), kiun starigis la franca filozofo Auguste Comte (1798 - 1857): "Savoir pour prévoir" (Scii por anticipi).
5. Per la laükvanta kono de la fenomenkomponantoj kune kun la kapablo prognozi (krom la ne influeblan estontecon) ankaü la sekvojn, kiujn eblaj agoj havus, oni atingas la "emon de nia teknika epoko", kiun karakterizas la germana verkisto Bertolt Brecht (1901 - 1956) per tio, ke ni "komprenas öion tiel, ke ni povas interveni", kaj kiu kulminas laü la germana fondinto de la kibernetiko, Hermann Schmidt (1894 - 1968), en la teknologio de la enobjektigo (t.e. delego al objekto) de homa laboro.
Per la kvar unuaj paqoj la empiriaj nomotetaj sciencoj, t. e. la nuntempaj (postGALILEIaj) natursciencoj kaj la kibernetiko, malkovras la leäojn, per kiuj eblas antaükalkuli efikojn el kaüzoj. Tio estas celo de la bazaj sciencoj (mekaniko, biologio, psikologio ktp). Per la kvina paqo oni inversigas la leäojn, seröante la realigendajn kaüzojn, celante atingon de dezirataj efikoj. Al tiaj scioj strebas la teknologioj (mekanika teknologio, medicino, didaktiko ktp.). La reala apliko de la teknologio, t. e. la tekniko, transiras la nuran priskribon kaj eksplikon de la mondo, do la sciencon: äi fakte aplikas la teknologiajn ekkonojn kune kun la reale disponeblaj rimedoj, por qanäi la mondon konforme al antaüe starigitaj celoj. Ekde kiam tia teknika realigado ne plu okazas en limigita, mem kontrolebla, laboratoria situacio, sed en la praktiko, ekestas (ofte kiel qoka obstaklo) la reago de la socio.
Öi tiujn qtupojn, kiuj respegulas la trian principon de la kartezia metodo, eblas diferencigi speciale en la kazo de la pedagogio. (Detaloj troviäas i.a. en Frank, 1984a, ö. 3.) La disa pritrakto de la komponantoj de la instrusituacio per la informacipsikologio, instrumetodiko ktp. karakterizas la pedagogiajn bazajn sciencojn. La metoda planado de celtaüga instrusituacio, de kiu iuj komponantoj estas preskribitaj, karakterizas la teknologian didaktikon en la äenerala senco. (La enobjektigo de pedagogia laboro per instrufilmoj, perkomputila instruado ktp. estas nur speciala kazo - aparte precize planenda, öar maqinoj ne kapablas, en la kazo de bezono trovi intuicie taügan daürigon de la instruado.) La realigado de unuopaj, tiel planitaj instrusituacioj (en esceptaj kazoj eö de kompleta kursaro) sen konsiderindaj sociaj obstakloj eblas forme de malgranda lerneja eksperimento, aü kiel prezentado de imitatmodelo, aü en la propra universitata instruado de klerigsciencisto; tiam la paqo de la teknologio estas farita al la pedagogia tekniko, kvankam ankoraü ne al la praktika pedagogio. Öi tiu estas enpaqata, kiam la iniciinto perdas la memstaran kontrolon de la plua realiäo en la socio. Tiun öi sendependiäintan socian procezon senpotence, nur de ekstere, pripensas la klerigscienco sur sia tria qtupo de komplekseco, do kiel teorio de la kleriga instituciaro.
Kiel bazoscienca komenco de la klerigkibernetiko estas konsider-eblaj la unuaj provoj, apliki al lernado kaj instruado la elementajn ekkonojn de la informacipsikologio. Öi tiu estis ekevoluigata fine de la kvindekaj jaroj kiel fundamento de la informaciestetika esploro de la aperceptado kaj kreado de artverkoj. (Detaloj troviäas en Frank / Franke, 1997, p 25 - 36, kaj en Frank, 1980, p 78 - 91.) Sufiöe precize en la jaro 1966 la precipa klerigkibernetika intereso transiris de la nur eksplik-cela modeligo al la ebloj de metoda enobjektigo, do al la klerigteknologio kun multaj aplikoj en realaj instrusituacioj, sed kontroleblaj de la evoluiganto mem. La paqo al la sekvanta qtupo, al la praktiko, prepariäis, kiam 1970 la reprezentantoj de la klerigkibernetiko sukcesis konvinki diverslandajn klerigpolitikistojn pri la utilo, fondi tri konkurencajn klerigteknologiajn esplor- kaj evoluigcentrojn. Ili ekestis en Klagenfurt (kiel tiama "Klerigscienca Altlernejo" - intertempe universitato), en Wiesbaden (kiel äis 1975 ekzistinta "Klerigteknologia Centro" [BTZ]) kaj en Paderborn (kiel "Esplor- kaj Evoluigcentro por enobjektigitaj instru- kaj lernproceduroj" [FEoLL], kondukanta al la fondo de la Paderborna universitato). La tiea eklaborado ebligis kaj eö necesigis, praktike montri la "socian taügecon" de klerigkibernetikaj ekkonoj kaj evoluigayoj. Sekve al tiuj tendencoj komencis 1973 en la Instituto pri Kibernetiko, kiu estis translokiäinta el la Pedagogia Altlernejo de Berlin al FEoLL Paderborn, unuaj konsideroj adapti praideojn de kibernetika transferteorio (kiuj jam estis konsiderataj por la evoluigo de instruaymodelo [MORE] de informadiko) al propedeütika fremdlingvoinstruado surbaze de ILo kiel instruaymodelo. En la februaro 1975 komencis la Lingvo-Orientiga Instruado por la unua eksperimenta klaso en instrumaqinejo de FEoLL, kaj la plejmulto de la instituta laborkapacito ekkoncentriäis al öi tiu projekto, per kiu estis celita praktike pedagogia novayo. (Vd. la kronikon de Meder-Kindler, 1993.) 

15.2 La teknokratia miskonkludo
La - almenaü maleksplicite - plej ofte uzata konkludformo de la nomotetaj bazaj sciencoj havas la jenan formon:
Premiso 1 (äenerala leäo): Se plifortiäas la kaüzo K, tiam montriäos pli granda efiko E.
Premiso 2 (empiria konstato): K pligrandiäas. 

Konkludo (prognozo): E.

Simbole:

K E

K____

E


 
La plej ofta teknologia miskonkludo, en kiun politikistoj kaj aliaj praktikuloj kutime transformas öi tiun logikan konkludon, havas la jenan formon: 
Premiso 1 (scienca ekkono): Se plifortiäas la kaüzo K, tiam montriäos pli granda efiko E.
Premiso 2 (normativa konstato): Pligranda efiko E dezirindas.
Konkludo (imperativo): Oni zorgu, ke plifortiäu K. 

Simbole:

K E

____!E


 


!K
 
Tiu öi argumentado nomitas teknokrata miskonkludo. Pro tio, ke la premiso 2 plejofte estas prisilentita supozo (öu pro tio, ke neniu äin kontestas, öu por eviti, ke iu äin ekkontestu), la teknokratia miskonkludo pli koncize tekstas: Kio fareblas, tio farendas. Tipa ekzemplo estas la jena citayo (el "Neue Unterrichtspraxis" 1/1978, p. 60) de decido farita en la heslanda klerigministerio pri la fremdlingvoinstruado en la elementa lernejo:
Estis observita la lernantaro, kiu estis eklerninta 1970 en la 3a lerneja jaro la Anglan. Oni konstatis esence pli altan kompetentecon en la Angla ol öe la lernantoj, kiuj maljam en la 5a lerneja jaro eklernis öi tiun fremdlingvon. Tion konfirmis akompanaj esploroj de la seminario pri didaktiko de la Angla de la Universitato Frankfurt/Main. Pro öi tiuj pozitivaj spertoj eniru en la kursarojn de la heslandaj elementaj lernejoj la ,frua instruado de la Angla' öie, kie taüge preparitaj instruistoj estas je dispono."
Korekta estus argumentado laü unu el la jenaj skemoj, de kiuj verqajne iu kaqiäas malantaü la heslanda decido:
I. Konkludo el la negativa leäo: Nur se plifortiäas K, montriäos pli granda E (mit anderen Worten: Se ne plifortiäas K, tiam E ne pligrandiäas):

K E

________!E


 


!K
 
II. Konkludo el la kondiöita imperativo: Se validas K E, tiam oni zorgu ke estu K.

Konkludskemo:

(K E) !K

K E_____


 


!K
 
III. Nedeterminita konkludo, ke K aü ajna ekvivalenta kaüzo K* ekestu. 

Skemo:

K E

!E

!K !K*(K)


 
Äeneralaj leäoj sekvas aü el modeloj, validas do nur tiom, kiom validas la koncerna modelo, aü ili estas kiel (per induktiva konkludo akiritaj) äeneraligoj de empiriaj observoj provizore akcepteblaj dum kiam ankoraü ne estas observita escepto. 1970 la transfero de LOI al la lernado de la Angla jam estis supozenda pro analogaj observoj de Eaton (1933), Williams (1960) kaj Sätelä (1961). Do ne plu estis akceptebla eventuala äenerala aserto, ke sen (K=) plifruigo de la ekinstruo de la Angla ne eblus (E=) pligrandigi la kompetentecon en la Angla. Logike do ne eblis apliki la skemon I.
La dua skemo baziäas sur ideologia premiso, kiu esprimas blindan E-avidecon: E ial estu - öiu efika K estas permesita. La malforteco de la skemo estas, ke äi ebligas pravigi ankaü öiun ekvivalentan K*. En Heslando oni do devintus postuli kaj !K, kaj !K*, t.e., ke oni enkonduku kaj la fruan instruadon de la Angla, kaj la Lingvo-Orientigan Instruadon. Se oni do aplikis la skemon II, tio okazis malkomplete.
La tria skemo nur postulas atingi la celon, kies atingeblo estas montrata per la ekzisto de almenaü unu vojo, sen postuli ties iradon. La decido inter eventuale ekzistantaj alternativoj estas do farenda arbitre per la agonto (en Heslando do fare de la unuopaj elementaj lernejoj), aü surbaze de pluaj premisoj (eventualeco, pri kiu el Heslando nenio estas konata). 

15.3 Legitimado de LOI surbaze de alternativaj pravaloroj.
Plej ofte eblas decidi inter du alternativoj surbaze de prefero, kiu sekvas el baza aksiologia pozicio. Ne ekzistas science pruveblaj "pravaloroj". Öar valoroj ne estas observeblaj faktoj (nur la eventuala akceptiteco de valoro fare de alia individuo estas observebla), kaj por la legitimo de valoroj (do de postuloj agi, eviti, preferi ktp. - vd. la ekzemplojn en la antaüa öapitreto!) necesus premiso kun pli baza valoro, kiu laüdifine kaze de pravaloroj ne ekzistas. Pravaloroj do validas por individuo pro ties propra, libera (plejofte nekonscia) decido. Ili indikas la pozicion de la individuo en valortriangulo FGH inter tri ekstremaj pozicioj, nome la senkondiöa prefero de libereco (F), de egaleco (G) aü de konserviäo (H), t.e. de stabila ordo sekuriganta la antaüvideblon. (Simpla testo por mezuri la pozicion en tiu valortriangulo troviäas ekz. en Barandovská, 1993b, p 1051 s.) Laü malkreskanta prefero de öi tiuj pravaloroj oni povas klasigi la eblajn valorigajn poziciojn en ("dekstran" resp. "maldekstran") liberalismon (FHG resp. FGH), en (liberalan resp. konserveman) egalismon (GFH resp. (GHF) kaj en (liberalan resp. "socialan") konservatismon (HFG resp. HGF). Sed la relativaj gradoj de prefero ebligas en öiu kampo anstataü tia idiografa klasigo pli fajnan diferencigon, principe taügan por nomoteta pritraktado. Politika propagando kaj edukado kun afekciaj instruceloj en la morala (anstataü estetika aü religia) dimensio strebas qovi aliloken la pozicion de la influataj individuoj (elektontoj resp. lernantoj) en la valortriangulo.
La antaüaj öapitroj havigas sciencajn ekkonojn por legitimi la LOI-n sub la kondiöo, ke indas redukti bezonatan lerntempon. Tian postulon oni povas legitimi el la liberaleca deziro, pligrandigi la liberecon, nome per la uzadeblo de liberiäinta tempo. De konservatisma starpunkto eblas legitimi LOI-n pro la en äi okazanta lernado de ILo, lingvo neütrala, kies uzado (anstataü la uzado de la Angla) por la internacia - aü speciale eüropa - komunikado povas protekti la pluekzistadon de öiuj naciaj lingvoj kaj tamen sekurigi la stabilecon de la internacia kunekzistado kaj kunlaborado (vd. la argumentojn ekz. en Bormann / Frank, 1994). Ankaü laü egalismaj starpunktoj ILo ne nur havas propedeütikan, sed jam per si mem lingvopolitikan valoron, öar äia uzado en la internacia komunikado havigas qanc-egalecon sendepende de la gepatra lingvo. Kaj de konservatismaj kaj de egalismaj starpunktoj LOI do estas legitimebla kiel frua instruado de ILo - la transfero fariäas nur kroma argumento. - Bildo 15.2 alordigas la skizitajn motivojn al la bazaj kampoj en la valortriangulo. Detaligo de la konkludado estas aliloke provita (Frank, 1980b). 
La klerigsciencaj rezultoj pri LOI äis nun apenaü kondukis al äia klerigpraktika enkonduko en la elementajn lernejojn. Nur Italio äin oficialigis 1993 kiel alternativon al la plifruigo de la instruado de elektebla etna lingvo (t.e. de la Angla, tre malofte de la Franca, esceptkaze de la Germana). Pli kaj pli disvastigatas la öial (nome de öiu starpunkto en la politika valortriangulo) malpreferinda elementlerneja instruado de la Angla. Analizante la eblajn kaüzojn de öi tiu fenomeno laü la kartezia metodo, oni kompreneble ne povas


 
Bildo 15.2: Ebloj legitimi la LOI-n el diversaj starpunktoj en la politika valortriangulo. 
preteratenti, ke la unua principo, la evito de antaüjuäoj, ne superregas en la pensmaniero de politikistoj kaj de praktikuloj - kaj ne povas superregi pro tempomanko: alie ol sciencistoj ili ja ne rajtas fariäi hezitademaj Hamletoj. Sed pludaürigo de ilia dubado ja ne necesas, öar pruvoj por la taügeco de LOI jam ekzistas. Kial ili ne konvinkas? 
La aplikado de la kvara kartezia principo kondukas al la jenaj kaüzoj de la senefikeco de argumentoj. Ili estas konfrontitaj unu el la aliaj en la bildo 15.3 (vd. Frank, 1980b, pj 18 - 24; 1980a, pj 89 - 91). 
Oni povas rifuti legitimadon (1) prave aü (2) malprave.
El öapitreto 15.2 evidentiäas, ke prave eblas malakcepti legitimadon, se oni povas rifuti 

1.1 sciencan premison, aü

1.2 aksiologian premison (t.e. postulo aü alia valorigo) aü

1.3 la logikan korektecon.
 

Fakte ne evidentiäis esencaj mankoj de logika korekteco de la argumentadoj por LOI, kaj kontraü la aksiologiaj premisoj skizitaj en bildo 15.2 almenaü senkaqe ne leviäis protestoj. Se entute okazas pravigebla malakcepto, oni pridubas la sciencajn bazojn. Ili ja radikas en empiriaj observoj, kies precizeco kaj superhazardeco öiam estas limigita, kaj oni estas rilate precizecon kaj fidindecon des pli postulema, ju malpli oni qatas la konstaton. Ne ekzistas multaj ne trivialaj empiriaj ekkonoj de la klerigscienco, kiuj estas pli fidindaj ol tiuj, sur kiuj baziäas la legitimado de LOI, sed ankaü al la malpli fidindaj oni kutime pli fidas. Tio apenaü qanäiäos, kiam pro plua empiria esplorado (nepre farinda!) la decidigaj kvalitoj de LOI ankoraü pli certiäos; centprocentan certecon neniu empiria rezulto povas havigi.


 


Bildo 15.3: La kaüzoj de neefika klerigscienca argumentado (ekzemple favore al LOI).
 
Malprave la argumentado favore al LOI ne konvinkas pro 

2.1 malkapablo aü

2.2 malvolo

äin kompreni. 

Kvankam ankaü (2.1) okazas, (2.2) estas la plej ofta sinteno. La kaüzo povas esti, ke 

2.21 la rezulto malplaöas, öar oni deziras la kontraüon (esperante prisilentitajn personajn avantaäojn) aü

2.22 la problemo ne interesas, oni do nek favoras nek malfavoras la trovitan solvon, 

2.221 öu pro tio, ke oni tute ne konas la problemon, 

2.222 öu pro tio, ke oni ne havas la tempon, priokupiäi pri äi.
En la menciitaj malkapablo aü malvolo, kiujn oni plej ofte spertas öe klerigpolitikistoj, radikas la senpoveco de la klerigscienco. Öi tiu pli facile ricevas esplorsubvencion por legitimi politikajn decidojn jam faritajn, ol por trovi novajn solvojn. La nura kontraüarmilo estas la peno, per publikigado atingi saäajn homojn, kiuj neütrale scivolas verayojn.


Ekzercayoj 

sama en